Naturalne rozwiązania w artrozie u psa

Artroza u psa to przewlekła, bolesna i postępująca choroba, która stopniowo pogarsza ruchliwość i jakość życia zwierzęcia.

Choć leki pozwalają złagodzić ból w krótkim okresie, nie zawsze wystarczają, aby trwale zachować elastyczność stawów, zwłaszcza u psów starszych lub prowadzących siedzący tryb życia.

Dlatego wiele zespołów weterynaryjnych zwraca się dziś ku rozwiązaniom naturalnym i fizjoterapeutycznym, opartym na uzupełniających się podejściach: hydroterapii, laserze, elektrostymulacji, masażach, osteopatii czy ultradźwiękach.

Metody te, prowadzone pod kontrolą specjalisty, pozwalają utrzymać ruchliwość, zmniejszyć stan zapalny i poprawić codzienny komfort psa z artrozą.

Jakie techniki są jednak naprawdę skuteczne? Ten przewodnik podsumowuje najlepiej udokumentowane rozwiązania niefarmakologiczne w świetle najnowszych publikacji naukowych.

Dlaczego podejście multimodalne?

Przewlekły ból stawów wywołany artrozą może prowadzić do błędnego koła: mniej ruchu → większa sztywność → utrata mięśni → większy ból. Podejście multimodalne ma na celu przerwanie tej spirali poprzez połączenie kilku narzędzi terapeutycznych:

• Kontrola masy ciała
• Odpowiednio dobrana aktywność fizyczna
• Suplementy żywieniowe
• Rehabilitacja funkcjonalna
• Techniki fizyczne i neurosensoryczne

To połączenie nie leczy artrozy, ale spowalnia jej postęp i znacząco poprawia jakość życia psa.

Hydroterapia: odciążyć stawy, utrzymać wysiłek

Hydroterapia, czyli chodzenie na zanurzonej bieżni, jest dziś jedną z najczęściej stosowanych technik w rehabilitacji weterynaryjnej.
Pozwala ona:

• Zmniejszenie nawet o 60% ciężaru obciążającego stawy
• Poprawić elastyczność stawów bez bólu
• Zachować i wzmocnić masę mięśniową
• Bezpiecznie ćwiczyć wzorzec ruchowy

Badanie przeprowadzone na Uniwersytecie Tennessee (Lee, 2000) na dwóch psach z artrozą wykazało wyraźną poprawę ruchliwości, postawy i zdolności do zabawy, potwierdzoną obiektywnymi pomiarami lokomocji.

Hydroterapia umożliwia ćwiczenia w środowisku o zmniejszonym obciążeniu, poprawiając wydolność tlenową, siłę mięśni i zakres ruchu w stawach, a jednocześnie zmniejszając obciążenie stawów.

Cartlidge

Przegląd Cartlidge (2015) szczegółowo wyjaśnia, dlaczego hydroterapia jest uzasadniona u psów z artrozą: wyporność zmniejsza obciążenie bolesnych stawów, opór wody umożliwia kontrolowaną pracę mięśni, stymulacja proprioceptywna sprzyja wzorcowi ruchowemu, a ciepło daje efekt przeciwbólowy. Całość pozwala poprawić lub utrzymać wydolność tlenową, siłę mięśni i zakres ruchu w stawach, ograniczając jednocześnie obciążenie bolesnych okolic.

Laseroterapia: modulowanie stanu zapalnego bez bólu

Fotobiomodulacja, czyli laseroterapia, polega na zastosowaniu światła podczerwonego o niskim natężeniu na tkanki miękkie. Działa poprzez kilka mechanizmów:

• Zmniejszenie produkcji cytokin zapalnych (IL-1β, IL-6, TNF-α)
• Poprawa mikrokrążenia miejscowego
• Pobudzenie regeneracji tkanek
• Złagodzenie przewlekłego bólu

W swoim przeglądzie piśmiennictwa Hochman (2018) wskazuje, że fotobiomodulacja wpływa zarówno na odpowiedź immunologiczną, jak i na gojenie różnych typów tkanek, otwierając drogę do kontrolowanego i udokumentowanego zastosowania klinicznego u psa.

Najnowsze badania pokazują, że terapia laserowa modyfikuje odpowiedź zapalną i immunologiczną, jednocześnie sprzyjając gojeniu różnych typów tkanek.

Hochman

TENS: blokowanie bólu dzięki elektrostymulacji

TENS (Transcutaneous Electrical Nerve Stimulation) to nieinwazyjna technika polegająca na przykładaniu lekkich impulsów elektrycznych do powierzchni skóry.

Impulsy te aktywują czuciowe włókna nerwowe, co może czasowo hamować przekazywanie sygnału bólowego do rdzenia kręgowego i mózgu. Zasada ta opiera się na teorii „bramki kontrolnej” (gate control): elektryczna stymulacja włókien dotykowych zajmuje drogi nerwowe i uniemożliwia przechodzenie komunikatów bólowych, dając w ten sposób przejściowy efekt przeciwbólowy.

Niedawne badanie przeprowadzone przez Pedersen et al. (2024) oceniło to podejście u piętnastu psów z artrozą, w randomizowanym protokole kontrolowanym placebo. Psy otrzymały sesje TENS (80 Hz, 100 µs, 45 minut) przez jeden do dwóch tygodni, a parametry ich chodu mierzono na macie czujnikowej. Wyniki nie wykazały istotnej różnicy między grupą TENS a grupą placebo w zmiennych lokomotorycznych (siła pionowa, impuls, symetria kroku). Dane te sugerują, że w tym protokole TENS nie zmienił ani chodu, ani rozkładu ciężaru ciała.

Jak jednak podkreślają autorzy, ograniczona próba, różnorodność dotkniętych stawów i brak jednolitości ustawień w literaturze sprawiają, że konieczne są dalsze badania, zanim będzie można wyciągnąć wnioski o jego skuteczności klinicznej.

Miejscowa stymulacja wibracyjna: pobudzanie propriocepcji i motoryki

Miejscowa stymulacja wibracyjna (Localized Vibration Therapy – LVT) to nowa technika fizjoterapii weterynaryjnej polegająca na stosowaniu celowanych mikrowibracji mechanicznych na mięśnie lub ścięgna.

Wibracje te, kalibrowane na określone częstotliwości (zwykle od 50 do 150 Hz), aktywują receptory nerwowo-mięśniowe i proprioceptywne odpowiedzialne za postrzeganie ruchu i odruchowy skurcz mięśni.

Według kilku niedawnych prac:

• Badanie opublikowane w Frontiers in Veterinary Science (2024) wykazało, że miejscowa stymulacja wibracyjna poprawia propriocepcję i stabilność postawy u psów w rehabilitacji lokomotorycznej, zwłaszcza po unieruchomieniu.
• Ponadto wibracje przykładane do ścięgien wywołują naturalną odruchową reakcję mięśni, podobną do rzeczywistego ruchu. Pomaga to utrzymać siłę mięśni i koordynację.

Odnotowano znaczące obniżenie średniego wyniku nasilenia bólu po 7 i 14 dniach miejscowej terapii wibracyjnej w porównaniu z wartościami wyjściowymi.

Turner

Podejście to jest szczególnie przydatne w leczeniu przewlekłych zaburzeń lokomotorycznych (takich jak artroza) lub w fazie pooperacyjnej, gdy pies nie może jeszcze podejmować aktywnego wysiłku.

Stosowana przez lekarza weterynarii rehabilitanta miejscowa wibracja może wpisywać się w całościowy protokół fizjoterapii, w połączeniu z hydroterapią, laseroterapią lub TENS.

Masaż: rozluźnić, odprowadzić płyny i przywrócić komfort

Masaż należy do najprostszych i najskuteczniejszych narzędzi poprawiających komfort poruszania się psa.
Stymulując skórę, mięśnie i krążenie, pozwala on:

• Zmniejszyć napięcia i skurcze mięśni związane z bólem
• Sprzyjać krążeniu krwi i limfy
• Poprawić dotlenienie i usuwanie produktów przemiany materii
• Zapewnić efekt relaksujący i antystresowy, korzystny dla komfortu stawów

Według lekarzy weterynarii fizjoterapeutów łagodny i regularny masaż pomaga przygotować tkanki przed sesją ćwiczeń lub ułatwić regenerację po wysiłku.
Jest szczególnie przydatny u psów z artrozą, u których sztywność mięśni nasila dyskomfort stawów.

Zabiegi te należy jednak wykonywać ostrożnie: przeszkolony specjalista potrafi dostosować nacisk i miejsca kontaktu do stanu stawów i mięśni zwierzęcia.

Osteopatia weterynaryjna: przywracanie równowagi ruchowej całego ciała

Osteopatia weterynaryjna opiera się na palpacji i delikatnej manipulacji tkankami, aby przywrócić fizjologiczne mikroruchy ciała.
U psa z artrozą podejście to ma na celu:

• Uwolnić napięcia kompensacyjne wynikające z bolesnej postawy
• Poprawić krążenie płynów (krew, limfa, płyn stawowy)
• Przywrócić ogólną ruchliwość stawów
• Zmniejszyć zaburzenia równowagi mięśniowej i punkty blokad

Dostępne dowody skuteczności klinicznej osteopatii i innych technik manualnych u psa z artrozą pozostają ograniczone, a większość badań obejmuje niewielkie próby i nie ma grupy kontrolnej.

Jednak obserwacje z praktyki wskazują na poprawę komfortu i ruchliwości, zwłaszcza gdy manipulacje te są łączone z szerszymi środkami fizjoterapii (ćwiczenia, kontrola masy ciała, hydroterapia, laser).

Podejścia fizjoterapeutyczne u psa z artrozą mają przede wszystkim na celu zmniejszenie bólu i zachowanie funkcji stawów. Ich skuteczność opiera się na przemyślanym łączeniu kilku uzupełniających się technik.

Mille

Bardzo ważne jest jednak, aby manipulacje te były wykonywane wyłącznie przez lekarza weterynarii osteopatę lub należycie certyfikowanego praktyka, ponieważ niektóre manewry mogą być przeciwwskazane u starszych psów lub w ostrej fazie zapalnej.

Ultradźwięki terapeutyczne: technika pomocnicza wciąż w trakcie oceny

Ultradźwięki terapeutyczne są stosowane w fizjoterapii weterynaryjnej w leczeniu schorzeń mięśni, ścięgien i stawów u psa.

Opierają się na emisji fal dźwiękowych o wysokiej częstotliwości, zamienianych w ciepło w tkankach głębokich. To ogrzewanie ma na celu poprawę elastyczności włókien, pobudzenie krążenia i złagodzenie przewlekłego bólu.

Według przeglądu systematycznego Boström et al. (2022) wyniki dotyczące zaburzeń układu mięśniowo-szkieletowego (artroza, bóle lędźwiowe, osłabienie kończyn tylnych) są sprzeczne: zaobserwowano pewne doraźne korzyści, ale nie opublikowano żadnego niezależnego potwierdzenia. Natomiast autorzy dochodzą do wniosku, że istnieje umiarkowany dowód naukowy na pozytywny wpływ ultradźwięków na zrost kostny po eksperymentalnym złamaniu u psa.

Ultradźwięki powodują także wymierny wzrost temperatury tkanek (do +5 °C w zdrowych mięśniach i ścięgnach), co mogłoby tłumaczyć niektóre efekty przeciwbólowe lub rozluźniające, choć dokładny mechanizm nie został jeszcze ustalony.

Wreszcie autorzy przypominają, że jakość metodologiczna badań musi zostać poprawiona, zanim technika ta będzie zalecana systematycznie, oraz że jej stosowanie powinno być zawsze prowadzone pod nadzorem przeszkolonego lekarza weterynarii.

Ku całościowemu i spersonalizowanemu programowi

Hydroterapia, laser, elektrostymulacja, masaż czy osteopatia mają sens tylko wtedy, gdy wpisują się w spójną i zindywidualizowaną strategię, określoną przez lekarza weterynarii lub fizjoterapeutę zwierzęcego.

Cel: połączyć właściwe narzędzia w zależności od wieku, bólu i kondycji fizycznej psa.

Kompletny program opiera się na czterech filarach:

• Odpowiednio dobrany ruch: łagodne spacery, pływanie, praca na miękkim podłożu, z intensywnością zwiększaną stopniowo.
• Kontrolowana masa ciała: każdy zbędny kilogram nasila ból stawów.
• Dostosowane otoczenie: maty antypoślizgowe, twarde legowisko, rampy wejściowe, podwyższone miski.
• Celowane wsparcie żywieniowe, w szczególności kwasami omega-3 EPA/DHA, aby ograniczać stan zapalny i utrzymywać elastyczność stawów.

Dzięki połączeniu tych działań pies odzyskuje więcej ruchliwości, komfortu i pewności w swoich ruchach, a jednocześnie wzmacnia się więź z opiekunem.

Podsumowanie

Artroza u psa wymaga kompleksowej opieki, wykraczającej poza samo leczenie.

Fizjoterapia, połączona z odpowiednim stylem życia (masa ciała, aktywność, otoczenie) i celowanym wsparciem żywieniowym, jest dziś jednym z najskuteczniejszych filarów zachowania ruchliwości i komfortu psów z artrozą.

Techniki takie jak hydroterapia, laser czy stymulacja wibracyjna dają konkretne korzyści, podczas gdy masaże i manipulacje osteopatyczne pomagają przywrócić równowagę mięśniową i stawową.

Każda z nich ma swoje miejsce, pod warunkiem że jest stosowana w ramach przemyślanego, nadzorowanego i spersonalizowanego podejścia.

Uzupełnieniem tych zabiegów może być codzienna suplementacja wysokiej jakości kwasami omega-3, taka jak ta zapewniana przez PERNIXOL®, która może pomóc ograniczyć stan zapalny stawów, wspierać regenerację mięśni i długofalowo przedłużać korzyści fizjoterapii.

Bo pies, który dobrze się porusza, to przede wszystkim pies, który żyje lepiej, dłużej i bez bólu.

Źródła naukowe

• Lee, William Robert, The Effects of an Underwater Treadmill Physical Therapy Program on Two Dogs with Osteoarthritis. University of Tennessee - Knoxville. 2000. Chancellor’s Honors Program Projects. https://trace.tennessee.edu/utk_chanhonoproj/402
• Helen Cartlidge. Hydrotherapy for the osteoarthritic dog: why might it help and is there any evidence? December 2015. The Veterinary Nurse 6(10):600-606 . DOI:10.12968/vetn.2015.6.10.600
• Godfrey D.R. (2023). Underwater treadmill therapy in veterinary practice: benefits and considerations. DVM360.
• Hochman L. Photobiomodulation Therapy in Veterinary Medicine: A Review. Top Companion Anim Med. 2018 Sep;33(3):83-88. doi: 10.1053/j.tcam.2018.06.004. Epub 2018 Jul 5. PMID: 30243364.
• Pedersen A, Hyytiäinen HK, Rhodin M, Forterre F, Penell J, Bergh A. Effect of Transcutaneous Electrical Nerve Stimulation on Gait Parameters in Dogs with Osteoarthritis. Animals (Basel). 2024 May 30;14(11):1626. doi: 10.3390/ani14111626. PMID: 38891673; PMCID: PMC11171175.
• Gouveia D, Cardoso A, Carvalho C, Almeida A, Gamboa Ó, Ferreira A, Martins Â. Approach to Small Animal Neurorehabilitation by Locomotor Training: An Update. Animals (Basel). 2022 Dec 18;12(24):3582. doi: 10.3390/ani12243582. PMID: 36552502; PMCID: PMC9774773.
• Turner KF, Canapp SO Jr, Canapp DA, Sutton AM, Canapp A, Jimenez IA, Gerardi J. Client-based evaluation of the effects of localized vibration therapy on pain and mobility scores in dogs with radiographic bilateral hip dysplasia. Front Vet Sci. 2024 Aug 21;11:1424373. doi: 10.3389/fvets.2024.1424373.
• Gomes MVF, Rahal SC, Santos IFCD, Dadalto CR, Mamprim MJ, Negrão RR, Hormaza JM, Tsunemi MH, Gómez Álvarez CB. Long-Term Effects of Whole-Body Vibration on Hind Limb Muscles, Gait and Pain in Lame Dogs with Borderline-to-Severe Hip Dysplasia-A Pilot Study. Animals (Basel). 2023 Nov 9;13(22):3456. doi: 10.3390/ani13223456.
• Boström A, Asplund K, Bergh A, Hyytiäinen H. Systematic Review of Complementary and Alternative Veterinary Medicine in Sport and Companion Animals: Therapeutic Ultrasound. Animals (Basel). 2022 Nov 14;12(22):3144. doi: 10.3390/ani12223144.
• Mille MA, McClement J, Lauer S. Physiotherapeutic Strategies and Their Current Evidence for Canine Osteoarthritis. Vet Sci. 2022 Dec 21;10(1):2. doi: 10.3390/vetsci10010002.

Ten artykuł został napisany przez zespół R&D Laboratorium Sensilia, eksperta w dziedzinie żywienia zwierząt.