Mój pies kuleje: artroza czy inny problem?

Kulawizna jest pierwszym powodem wizyty u lekarza weterynarii w przypadku psów. Nawet jeśli wydaje się niewielka, niemal zawsze świadczy o dyskomforcie lub bólu. Opiekunowie spontanicznie myślą o artrozie, zwłaszcza u starszych psów, ale może ją powodować wiele innych przyczyn: uraz, zwichnięcie, zerwanie więzadła, rana, problem neurologiczny lub metaboliczny.

Zrozumienie objawów, prawidłowa obserwacja psa i wiedza, kiedy udać się do lekarza, pozwalają zyskać cenny czas i poprawić komfort jego życia.

Krok 1: czy pies stawia łapę?

Pierwszą obserwacją, jaką należy wykonać, jest sprawdzenie, czy pies stawia łapę na ziemi, czy nie:

• Stawia łapę, ale lekko kuleje: ból jest umiarkowany, często związany ze skręceniem, raną lub początkiem artrozy.
• Chodzi na trzech łapach, wcale nie stawiając czwartej: jest to nagły przypadek, ponieważ sugeruje złamanie, zwichnięcie stawu biodrowego lub zerwanie więzadła krzyżowego. W takim przypadku szybka wizyta u lekarza weterynarii jest niezbędna.

Krok 2: czy jest rana lub deformacja?

Proszę uważnie obejrzeć łapę:

• Otwarta rana: ryzyko zakażenia, konieczność oczyszczenia i czasem szycia.
• Widoczna deformacja: podejrzenie złamania lub zwichnięcia: pilne badanie rentgenowskie.
• Krwawienie: tymczasowy opatrunek ze środkiem antyseptycznym (rozcieńczona betadyna, biseptyna) i kontakt z lekarzem weterynarii.

Krok 3: sprawdzić poduszki łap

Poduszki łap są częstą przyczyną kulawizny:

• Wbite ciała obce (cierń, szkło, haczyk, kamyk).
• Głębokie rany wymagające czasem szycia.
• Pęknięcia lub oparzenia (gorący asfalt latem, sól drogowa zimą).

Pies kulejący z powodu zranionej poduszki łapy może wymagać sedacji, aby usunąć ciało obce i założyć opatrunek.

Krok 4: skontrolować pazury

Złamany lub wyrwany pazur może powodować ostry ból i natychmiastową kulawiznę.

• Jeśli pazur jest wyrwany, zabezpieczyć opatrunkiem i zgłosić się do lekarza w ciągu 48 godz.
• Jeśli jest jedynie pęknięty, może być konieczne jego przycięcie w sedacji.

Ocena nasilenia kulawizny

Lekarze weterynarii klasyfikują kulawizny w kilku stopniach:

1. przerywana.
2. stała i umiarkowana.
3. stała i wyraźna.
4. ciężka z ograniczonym obciążaniem kończyny.
5. bez obciążania kończyny (nagły przypadek).

Im wyższy stopień, tym większy ból i pilność. Od stopnia 3 pies musi zostać zbadany bez zwłoki.

Częste przyczyny kulawizny

Kulawizna może mieć bardzo różne przyczyny. Wyróżnia się trzy główne grupy: ortopedyczne, neurologiczne i inne przyczyny (zakaźne, nowotworowe, metaboliczne).

Przyczyny ortopedyczne

Artroza

Artroza jest najczęstszą przyczyną przewlekłej kulawizny u starszego psa. Polega na postępującym zwyrodnieniu chrząstki pokrywającej stawy. Chrząstka ta staje się cieńsza i traci właściwości amortyzujące. Tarcie staje się bolesne, wywołując stan zapalny (zapalenie błony maziowej) i sztywność.

Zerwanie więzadła krzyżowego przedniego (WKP)

Więzadło krzyżowe przednie stabilizuje staw kolanowy. Gdy dojdzie do jego zerwania, staw staje się niestabilny, co powoduje nagłą i ciężką kulawiznę. Jest to częsta przyczyna u psów sportowych lub aktywnych, ale także u psów z nadwagą.

Zwichnięcie stawu biodrowego

Zwichnięcie polega na wysunięciu głowy kości udowej z panewki stawu biodrowego. Najczęściej występuje po urazie (wypadek samochodowy, upadek). Powoduje nagłą kulawiznę i niemożność postawienia łapy.

Zwichnięcie rzepki

Częste u małych ras (yorkshire terrier, chihuahua, szpic), objawia się przemieszczeniem rzepki poza jej bruzdę. Kulawizna jest często przerywana: pies unosi łapę na kilka sekund, po czym wraca do normalnego chodu.

Dysplazja (stawu biodrowego lub łokciowego)

Dysplazja to wada rozwojowa stawu: staw biodrowy lub łokciowy nie pasuje prawidłowo. Powoduje to przedwczesne zużycie chrząstki i sprzyja artrozie. Niektóre rasy, takie jak labrador czy owczarek niemiecki, są szczególnie predysponowane.

Osteochondroza rozcinająca (OCD)

Jest to zaburzenie rozwoju chrząstki występujące u młodych psów dużych ras szybko rosnących. Chrząstka pęka i może się oderwać, tworząc bolesny „płat” w stawie (często w stawie barkowym lub łokciowym).

Choroba Legga-Calvé-Perthesa

To schorzenie dotyczy małych ras (yorkshire terrier, west highland white terrier, pudel miniaturowy). Polega na aseptycznej martwicy głowy kości udowej, czyli postępującym obumieraniu kości z powodu zaburzonego ukrwienia.

Przyczyny neurologiczne

Przepuklina krążka międzykręgowego

Częsta u ras o długim grzbiecie (jamnik, buldog francuski), przepuklina polega na ucisku rdzenia kręgowego przez przemieszczony krążek międzykręgowy. Powoduje kulawiznę, trudności w poruszaniu się, a nawet paraliż. Jest to nagły przypadek, gdy dochodzi do utraty obciążania kończyny lub nietrzymania moczu.

Dziedziczne polineuropatie

Niektóre rasy, takie jak malamut czy leonberger, są predysponowane do zwyrodnieniowych chorób nerwów obwodowych. Powoduje to osłabienie mięśni, nieprawidłowy chód i nawracające kulawizny.

Niedoczynność tarczycy

Niedobór hormonów tarczycy może powodować osłabienie mięśni i bóle stawów. Przekłada się to czasem na przewlekłą kulawiznę związaną z ogólnym spadkiem witalności.

Choroby zakaźne (neosporoza, toksoplazmoza)

Te pasożyty atakują nerwy i mięśnie, powodując sztywność i kulawiznę. Neosporoza jest szczególnie groźna u szczeniąt, mogąc powodować postępujący paraliż.

Choroby autoimmunologiczne (np. toczeń rumieniowaty układowy)

W tych schorzeniach układ odpornościowy atakuje własne tkanki, w tym stawy i mięśnie. Powoduje to rozlane bóle, czasem mylone z artrozą.

Inne przyczyny

Zakażenia stawów

Bakteria może osiedlić się w stawie (np. po ugryzieniu, operacji, ranie). Powoduje to silny, bolesny stan zapalny, czasem z gorączką. Septyczne zapalenie stawów jest nagłym przypadkiem: wymaga antybiotykoterapii, a czasem chirurgicznego płukania.

Borelioza

Przenoszona przez kleszcze, jest wywoływana przez bakterię Borrelia burgdorferi. Powoduje wędrujące kulawizny (zmieniające łapę), czasem połączone z gorączką i dużym zmęczeniem.

Nowotwory kości (kostniakomięsak)

U dużych psów (rottweiler, deerhound) kostniakomięsak jest agresywnym nowotworem kości, który osłabia kość. Powoduje uporczywą kulawiznę i silny ból, często zlokalizowany na jednej kończynie. Rozpoznanie opiera się na badaniu rentgenowskim i biopsji.

Jak poznać dokładną przyczynę?

Tylko pełne badanie weterynaryjne może potwierdzić przyczynę.

• Badanie kliniczne: obserwacja chodu, palpacja, testy ruchomości.
• Zdjęcia rentgenowskie: niezbędne do uwidocznienia złamań, zwichnięć, dysplazji, artrozy.
• Tomografia komputerowa: bardzo dokładna w przypadku szkieletu.
• Rezonans magnetyczny: pozwala ocenić tkanki miękkie (więzadła, ścięgna, mięśnie, rdzeń kręgowy).
• Badanie USG: przydatne do wykrywania uszkodzeń ścięgien lub mięśni.

Bezwzględne nagłe przypadki: kiedy natychmiast udać się do lekarza?

• Całkowity brak obciążania łapy.
• Wyraźna deformacja kończyny.
• Głęboka rana z obfitym krwawieniem.
• Silny ból z popiskiwaniem.
• Kulawizna połączona z gorączką (zakażenie).

Związek z przewlekłą artrozą

U starszego psa artroza pozostaje najczęstszą przyczyną przewlekłej kulawizny i objawia się:

• poranna sztywność,
• kulawizna przerywana, ustępująca po rozgrzewce,
• stopniowy spadek aktywności.

Zapobieganie i łagodzenie kulawizny u psa

Kulawizna nie jest nieuniknionym losem: wczesna i całościowa opieka często pozwala zmniejszyć ból, spowolnić postęp chorób stawów i poprawić jakość życia psa. Oto główne, naukowo potwierdzone sposoby.

1. Kontrola masy ciała: absolutny priorytet

Nadwaga jest jednym z głównych czynników nasilających kulawiznę. Każdy dodatkowy kilogram wywiera mechaniczny nacisk na stawy, przyspiesza zużycie chrząstki i sprzyja stanom zapalnym.

Badanie wykazało, że labradory utrzymywane w optymalnej masie ciała rozwijały objawy artrozy 3 lata później niż ich rówieśnicy z nadwagą.

Kealy et al.

Kontrola masy ciała opiera się na odpowiedniej diecie, obliczonej porcji i regularnej obserwacji sylwetki psa (ocena kondycji ciała).

Utrzymywanie psa w szczupłej kondycji pozostaje jedną z najskuteczniejszych i najtańszych interwencji chroniących jego stawy.

2. Odpowiednia aktywność fizyczna

Ruch jest niezbędny do utrzymania mięśni, stabilizacji stawów i zachowania elastyczności ścięgien i więzadeł. Musi być jednak dostosowany do wieku, rasy i stanu zdrowia psa.

• Unikanie śliskich podłóg: parkiet, kafelki lub strome schody zwiększają ryzyko upadku i nasilenia uszkodzeń.
• Wybieranie aktywności o niskim obciążeniu: regularne spacery (raczej kilka razy dziennie niż jeden długi), pływanie, chodzenie po miękkim podłożu (trawa, piasek).
• Dostosowanie intensywności: pies z artrozą lepiej zniesie kilka krótkich 15-minutowych spacerów niż jeden godzinny marsz.

Bezczynność jest szkodliwa: zbyt siedzący pies traci mięśnie, co zwiększa niestabilność stawów.

3. Suplementy diety

Nutraceutyki stawowe stały się nieodzowne w leczeniu przewlekłej kulawizny, zwłaszcza w przypadku artrozy. Najlepiej zbadane to:

• Omega-3 (EPA+DHA): obecne w oleju z omułka zielonowargiego, oleju z alg oraz olejach rybnych (sardela, kryl, łosoś itp.). Zmniejszają produkcję mediatorów stanu zapalnego (prostaglandyn, leukotrienów).

Kwasy omega-3 powodują znaczną poprawę ruchliwości u psów z artrozą.

Barbeau-Grégoire M et al.

• Olej z omułka zielonowargiego z Nowej Zelandii: szczególnie bogaty w długołańcuchowe omega-3 oraz w ETA (kwas eikozatetraenowy), o uzupełniających właściwościach przeciwzapalnych.
• Inne suplementy: CBD, harpagophytum, kurkuma itp.

Suplementy nie zastępują leczenia weterynaryjnego, ale stanowią podejście podstawowe, dobrze tolerowane, z niewielką liczbą skutków ubocznych.

4. Rehabilitacja funkcjonalna: fizjoterapia i hydroterapia

Rehabilitacja psów mocno rozwinęła się w ostatnich latach, z zachęcającymi wynikami w leczeniu kulawizny.

• Fizjoterapia: ćwiczenia wzmacniające mięśnie, delikatne rozciąganie, praca nad propriocepcją (równowaga, koordynacja).
• Hydroterapia: chodzenie na bieżni podwodnej lub kontrolowane pływanie. Woda zmniejsza ciężar obciążający stawy, a jednocześnie pozwala na skuteczną pracę mięśni.

Metody te powinny być prowadzone pod nadzorem lekarza weterynarii lub przeszkolonego fizjoterapeuty zwierząt.

5. Regularna opieka weterynaryjna

Pies predysponowany (duża rasa, dysplazja w wywiadzie, pies starszy) powinien przechodzić co najmniej coroczne badanie weterynaryjne. Obejmuje ono:

• Badanie kliniczne ruchliwości i stawów.
• Kontrola masy ciała i porady żywieniowe.
• W razie potrzeby zdjęcia rentgenowskie w celu śledzenia postępu artrozy.
• Dostosowania terapeutyczne (dodanie lub odstawienie leków przeciwzapalnych, dostosowanie planu rehabilitacji).

Regularna opieka pozwala wcześnie wykrywać oznaki pogorszenia i szybko dostosowywać leczenie.

6. Dostosowanie codziennego otoczenia

Poza aspektami medycznymi niektóre proste zmiany w codziennym życiu mogą zmniejszyć ból i zapobiegać nawrotom:

• Położyć na podłodze maty antypoślizgowe.
• Zastosować rampę do wsiadania do samochodu.
• Lekko podnieść miskę, aby ograniczyć obciążenie szyi.
• Zapewnić ortopedyczne legowisko, twarde, ale wygodne, z pianki z pamięcią kształtu.

Podsumowanie

Kulawizna u psa jest sygnałem ostrzegawczym, którego nigdy nie wolno lekceważyć. Niezależnie od tego, czy ma pochodzenie urazowe, ortopedyczne, neurologiczne, czy wiąże się z artrozą, zawsze świadczy o bólu, który pogarsza komfort i ruchliwość zwierzęcia.

Wczesna diagnoza weterynaryjna, połączona z odpowiednią opieką (kontrola masy ciała, łagodna aktywność, suplementy na stawy, rehabilitacja funkcjonalna), często pozwala spowolnić postęp zaburzeń i trwale poprawić jakość życia psa.

Jako opiekun odgrywają Państwo kluczową rolę: uważnie obserwować pierwsze objawy, dostosować codzienne życie swojego towarzysza i wdrożyć aktywną profilaktykę, aby jak najdłużej zachować jego ruchliwość.

Źródła naukowe

• Kealy RD, Lawler DF, Ballam JM, Lust G, Biery DN, Smith GK, Mantz SL. Evaluation of the effect of limited food consumption on radiographic evidence of osteoarthritis in dogs. J Am Vet Med Assoc. 2000 Dec 1;217(11):1678-80. doi: 10.2460/javma.2000.217.1678. PMID: 11110459.
• Barbeau-Grégoire M, Otis C, Cournoyer A, Moreau M, Lussier B, Troncy E. A Systematic Review and Meta-Analysis of Enriched Therapeutic Diets and Nutraceuticals in Canine and Feline Osteoarthritis. Int J Mol Sci. 2022;23(18):10384. doi:10.3390/ijms231810384.
• Marsolais GS, Dvorak G, Conzemius MG. Effects of postoperative rehabilitation on limb function after cranial cruciate ligament repair in dogs. J Am Vet Med Assoc. 2003;222(6):762-766. doi:10.2460/javma.2003.222.762.

Ten artykuł został napisany przez zespół R&D Laboratorium Sensilia, eksperta w dziedzinie żywienia zwierząt.