Artroza u psa i kolagen: czy jest skuteczny?

Czy Państwa pies ma trudności ze wstawaniem i waha się przed wejściem po schodach? Artroza jest jednym z najczęstszych schorzeń stawów u starszych psów. W obliczu tego problemu wielu właścicieli sięga po suplementy, takie jak kolagen. Ale co naprawdę mówi na ten temat nauka? Ten artykuł odpowiada na Państwa pytania, opierając się na najnowszych badaniach i zaleceniach weterynaryjnych.

Kolagen: rodzina niezbędnych białek

Kolagen to najobficiej występujące białko w organizmie. Stanowi blisko 30% wszystkich białek i odgrywa zasadniczą rolę w wytrzymałości i elastyczności tkanek. Występuje w skórze, kościach, więzadłach, ścięgnach, chrząstce, a nawet w rogówce.

Wbrew temu, co sugeruje marketing, nie istnieje „jeden” kolagen, lecz ponad 28 odrębnych typów, zidentyfikowanych przez naukę:

• kolagen typu I dominuje w skórze, kościach i ścięgnach,
• kolagen typu II stanowi większą część chrząstki stawowej,
• inne typy (III, IV, V…) uczestniczą w organizacji tkanek łącznych.

To właśnie kolagen typu II interesuje nas najbardziej w kontekście stawów psów z artrozą, ponieważ stanowi trzon struktury chrzęstnej.

Kolagen hydrolizowany (peptydy)

Kolagen hydrolizowany otrzymuje się w drodze hydrolizy enzymatycznej, procesu, który rozbija długie włókna kolagenu na małe peptydy. Peptydy te to krótkie łańcuchy aminokwasów, można powiedzieć, mini-białka łatwiejsze do wchłonięcia. Są bogate w glicynę, prolinę i hydroksyprolinę (gly-pro-hyp). Aminokwasy to podstawowe cegiełki, z których zbudowane są wszystkie białka organizmu, trochę jak litery tworzące słowa. Te fragmenty kolagenu mogą przechodzić przez barierę jelitową, trafiać do krwi i docierać do tkanek.

Przypuszczalny mechanizm

Teoretycznie kolagen hydrolizowany mógłby działać na kilka sposobów:

• Dostarczałby niezbędnych aminokwasów, tych „cegiełek” służących do utrzymania chrząstki.
• Pobudzałby komórki chrząstki, zwane chondrocytami, aby zachęcić je do produkcji większej ilości kolagenu.
• Mógłby hamować niektóre enzymy niszczące, odpowiedzialne za stopniowe rozkładanie chrząstki w miarę upływu czasu.
• Wreszcie nieznacznie zmniejszałby stan zapalny, ograniczając produkcję cząsteczek zapalnych.

Rzeczywisty mechanizm

W rzeczywistości efekty te pozostają niewielkie. Peptydy kolagenu nie „naprawiają” chrząstki, ale mogą pomagać w utrzymaniu korzystniejszej równowagi między produkcją a rozkładem.

Efekt: niektóre psy wydają się nieco sprawniejsze lub czują się wygodniej, jednak nie oznacza to prawdziwej regeneracji.

Weterynarze obserwują czasem niewielką poprawę komfortu, ale wyniki bardzo się różnią w zależności od osobnika, stosowanej dawki i długości kuracji.

Wyniki kliniczne

W kilku badaniach oceniano kolagen hydrolizowany u psów z artrozą, a wyniki były ogólnie zachęcające, lecz nadal bardzo zróżnicowane.

Pierwsze prace (Beynen 2010, Schunck 2017) wykazały poprawę sztywności i kulawizny, zaobserwowaną przez właścicieli lub weterynarzy. Badania te przeprowadzono jednak na produktach dostarczonych przez samych producentów i bez prawdziwej grupy kontrolnej, co ogranicza wiarygodność wniosków.

Nowsze badanie (Eckert 2021) testowało wyższą dawkę i wykazało lepszą wrażliwość stawów, ale bez wyraźnego zmniejszenia bólu przewlekłego. I tu współfinansowanie przez przemysł rodzi wątpliwości co do niezależności wyników.

Wreszcie najbardziej wiarygodne jak dotąd badanie (Dobenecker 2024, Uniwersytet w Monachium) oceniało dawkę dostosowaną do masy ciała (200 mg/kg). U leczonych psów stwierdzono wymierną poprawę lokomocji, choć właściciele nie zawsze dostrzegali widoczną różnicę w codziennym komforcie.

Ogólnie kolagen hydrolizowany wykazuje potencjał w metabolicznym wspieraniu chrząstki, ale jego działanie pozostaje niewielkie i w dużym stopniu zależy od testowanych dawek, często znacznie wyższych niż w produktach dostępnych na rynku.

Ograniczenia

• Bardzo zróżnicowane dawki: badania kliniczne obejmują stałe dawki od 5 do 20 g dziennie lub do 200 mg/kg w zależności od masy ciała. Większość produktów dostępnych w sprzedaży (1–3 g dziennie) jest więc prawdopodobnie niedodawkowana w porównaniu z badaniami.
• Często subiektywne kryteria: wiele ocen opiera się na kwestionariuszach wypełnianych przez właścicieli, podatnych na efekt placebo i oczekiwania wobec produktu. Badania wykorzystujące obiektywne pomiary (platforma siłowa, akcelerometria) są nadal rzadkie.
• Częste błędy związane z wpływem przemysłu: kilka pozytywnych badań było sponsorowanych przez producentów kolagenu. Tylko niedawne badanie Dobeneckera (2024) wydaje się niezależne, co czyni je bardziej wiarygodnym źródłem.

W praktyce: kolagen hydrolizowany działa przede wszystkim jako metaboliczne wsparcie chrząstki. Może przynosić korzyść funkcjonalną (ruchomość, komfort), ale dowody pozostają niejednorodne i zależą od jakości badań. Ponadto skuteczne dawki testowane klinicznie są zazwyczaj znacznie wyższe od tych oferowanych w większości suplementów dostępnych na rynku.

Niedenaturowany kolagen typu II

Niedenaturowany kolagen typu II, w przeciwieństwie do kolagenu hydrolizowanego, zachowuje swoją pierwotną formę oraz fragmenty rozpoznawane przez układ odpornościowy. To wyjaśnia jego szczególny sposób działania.

Przypuszczalny mechanizm

Niedenaturowany kolagen typu II działa według unikalnego mechanizmu związanego z układem odpornościowym. Po połknięciu w bardzo małej ilości (około 10 mg dziennie) dociera do jelita cienkiego, gdzie wchodzi w kontakt z kępkami Peyera, czyli niewielkimi obszarami nadzoru układu odpornościowego.

Oto jak to działa:

• Rozpoznanie kolagenu: jego nienaruszona struktura jest identyfikowana przez organizm, który uczy się nie traktować go już jako zagrożenia.
• Tolerancja doustna: ten proces „uczenia się” uczy układ odpornościowy zachowywać spokój wobec kolagenu stawowego.
• Aktywacja komórek regulatorowych: pobudzane są komórki zwane limfocytami T regulatorowymi (lub Treg).
• Działanie łagodzące: te komórki Treg krążą następnie w organizmie i wysyłają do stawów sygnały uspokajające, zmniejszając stan zapalny i produkcję cząsteczek zapalnych.

Rzeczywisty mechanizm

W praktyce niedenaturowany kolagen typu II nie dostarcza materiału do odbudowy chrząstki.

Jego działanie jest immunologiczne: pomaga łagodzić nadmierną odpowiedź zapalną w stawach.

Oczekiwanym efektem jest zmniejszenie bólu i sztywności, czasem połączone z lepszą ruchomością.

Nie jest to więc produkt „naprawczy”, lecz modulator układu odpornościowego.

Wyniki kliniczne

W kilku badaniach oceniano skuteczność niedenaturowanego kolagenu typu II u psów z artrozą, ale większość z nich była finansowana przez przemysł, co ogranicza ich znaczenie.

• Pierwsze prace (Deparle 2005, D’Altilio 2007) wykazały zmniejszenie bólu i kulawizny po 90–120 dniach suplementacji, stosowanej samodzielnie lub w połączeniu z glukozaminą i chondroityną. Wyniki te należy interpretować ostrożnie, ponieważ badania były sponsorowane przez producenta i opierały się na ocenach subiektywnych.
• Solidniejsze badanie (Gupta 2012) potwierdziło lepszą lokomocję mierzoną obiektywnie na platformie siłowej, ale i tu finansowanie pochodziło od laboratorium produkującego preparat, co zmniejsza niezależność naukową.
• Nowsze badania, takie jak to autorstwa Stabile i wsp. (2022), porównywały niedenaturowany kolagen typu II z lekiem przeciwzapalnym (cimicoxib) przez 30 dni: oba sposoby leczenia dały podobne wyniki, ale zbyt krótki czas trwania nie pozwala wyciągnąć wniosków o rzeczywistej skuteczności w dłuższej perspektywie.
• Wreszcie badania terenowe (Cabezas 2022) lub prewencyjne (Varney 2021–2022) sugerują pozytywny wpływ na ruchomość i niektóre markery degradacji stawów, nie dowodząc jednak trwałego działania terapeutycznego.

Ogólnie dostępne dane wskazują na interesujący potencjał, ale badania są krótkie, często sponsorowane i dotyczą wyłącznie opatentowanej postaci niedenaturowanego kolagenu typu II.

Ograniczenia

• Opublikowane dane dotyczące niedenaturowanego kolagenu typu II pochodzą niemal wyłącznie z badań finansowanych lub wspieranych przez laboratorium.
• Stwarza to ryzyko stronniczości: preferencyjne publikowanie wyników pozytywnych, interpretacja ukierunkowana.
• Ponadto wyniki dotyczą wyłącznie tego opatentowanego produktu: nie można ich uogólniać na inne niedenaturowane kolageny.

W praktyce: kolagen typu II działa jako modulator odporności. Dane kliniczne są interesujące i opierają się na obiektywnych pomiarach, ale należy pamiętać o stronniczości wynikającej z wpływu przemysłu, nieodłącznej od tego opatentowanego produktu.

Co mówi o kolagenie nauka weterynaryjna?

Poza pojedynczymi badaniami kilka zespołów badawczych próbowało zsyntetyzować dostępne dane. Tak jest w przypadku metaanalizy Barbeau-Grégoire et al. (2022), w której dokonano przeglądu suplementów na stawy u psów, w tym kolagenu.

Badania oceniające kolagen charakteryzują się dużą heterogenicznością pod względem projektu, kryteriów oceny i składu preparatów. Pozytywne wyniki pochodzą często z badań sponsorowanych przez przemysł, o niewielkiej liczebności i z użyciem niezwalidowanych narzędzi oceny.

Barbeau-Grégoire et al.

Najważniejsze punkty wynikające z tej metaanalizy:

• Brak standaryzacji: zróżnicowane dawki (od 1 do 20 g dziennie lub 200 mg/kg), różne postaci (hydrolizowany, niedenaturowany typu II), krótki czas trwania badań (w większości od 4 do 16 tygodni).
• Często subiektywne kryteria: oparte na ocenie właścicieli, podatne na efekt placebo. Niewiele badań uwzględnia obiektywne pomiary, takie jak platforma siłowa, lub zwalidowane skale (CBPI, LOAD).
• Częste błędy związane z wpływem przemysłu: większość pozytywnych publikacji pochodzi od zespołów powiązanych z producentami.
• Wyniki zachęcające, ale niepotwierdzone: niektóre badania wykazują poprawę lokomocji lub obciążania kończyn, ale wyniki są dalekie od jednolitych.

Obecne dane naukowe nie pozwalają stwierdzić solidnej skuteczności ani możliwości uogólnienia jej na kolagen w artrozie psów. Obserwuje się interesujące sygnały, ale niewystarczająca jakość metodologiczna i zależność od sponsorów w znacznym stopniu ograniczają zaufanie, jakim można darzyć te wyniki.

Jakie są lepiej udokumentowane alternatywy dla kolagenu?

Choć kolagen budzi coraz większe zainteresowanie, literatura naukowa podkreśla, że dowody na jego skuteczność pozostają nadal słabe i niejednorodne, zwłaszcza z powodu licznych błędów związanych z wpływem przemysłu i zmienności testowanych dawek.

Nasuwa się więc naturalne pytanie: które substancje czynne najlepiej wspierają stawy psa?

Metaanaliza Barbeau-Grégoire et al. (2022), w której porównano wszystkie dostępne u psów nutraceutyki, wskazuje dwie grupy, których skuteczność jest najlepiej udowodniona:

• Kwasy tłuszczowe omega-3 (EPA i DHA): szeroko badane, z kilkoma niezależnymi próbami. Zmniejszają stan zapalny stawów i poprawiają ruchomość, zwłaszcza gdy stosuje się je w postaci skoncentrowanej i biodostępnej.
• Ekstrakt z omułka zielonowargiego z Nowej Zelandii (Perna canaliculus): bogaty w omega-3, ale także w inne cząsteczki o działaniu przeciwzapalnym, w tym antyoksydanty. W kilku badaniach wykazano poprawę objawów klinicznych artrozy u psów.

Kwasy omega-3 (EPA/DHA) i omułek zielonowargi z Nowej Zelandii to substancje czynne najlepiej poparte literaturą weterynaryjną w postępowaniu przy artrozie u psów.

Barbeau-Grégoire et al.

Dla porównania dane dotyczące kolagenu pozostają eksploracyjne. Może on stanowić interesujące uzupełnienie, ale nie powinien być traktowany jako rozwiązanie pierwszego wyboru.

Podsumowanie

Kolagen w swoich różnych postaciach budzi rosnący entuzjazm jako wsparcie stawów u psów. Jednak dostępne dane kliniczne pozostają słabe, obarczone błędami związanymi z wpływem przemysłu i dużą heterogenicznością metodologiczną. Obserwuje się sygnały pozytywne, ale niewystarczające, by uczynić z niego rozwiązanie pierwszego wyboru.

Natomiast literatura weterynaryjna jest znacznie solidniejsza w odniesieniu do dwóch grup substancji czynnych: kwasów omega-3 (EPA/DHA) oraz oleju z omułka zielonowargiego z Nowej Zelandii, które wykazują udowodnioną skuteczność w zmniejszaniu bólu i poprawie ruchomości.

Właśnie to podwójne działanie stanowi siłę PERNIXOL®, płynnego suplementu opracowanego przez Laboratorium Sensilia, który łączy skoncentrowany olej z omułka zielonowargiego i olej z alg bogaty w DHA. Jego płynna, wysoko dawkowana postać gwarantuje optymalną biodostępność i naukowo udokumentowany komfort stawów.

Podsumowanie: choć kolagen pozostaje tropem wartym obserwacji, kwasy omega-3 i omułek zielonowargi są dziś najbardziej wiarygodnymi rozwiązaniami, które pomogą Państwa psu z artrozą odzyskać ruchomość i jakość życia.

Źródła naukowe

• Lugo JP, Saiyed ZM, Lau FC, Molina JP, Pakdaman MN, Shamie AN, Udani JK. Undenatured type II collagen (UC-II®) for joint support: a randomized, double-blind, placebo-controlled study in healthy volunteers. J Int Soc Sports Nutr. 2013 Oct 24;10(1):48. doi: 10.1186/1550-2783-10-48. PMID: 24153020; PMCID: PMC4015808.
• Barbeau-Grégoire, M.; Otis, C.; Cournoyer, A.; Moreau, M.; Lussier, B.; Troncy, E. A 2022 Systematic Review and Meta-Analysis of Enriched Therapeutic Diets and Nutraceuticals in Canine and Feline Osteoarthritis. Int. J. Mol. Sci. 2022, 23, 10384. https://doi.org/10.3390/ijms231810384
• Beynen AC, Van der Vlerk T, Van Diepen H, et al. (2010). Oral administration of collagen hydrolysate reduces clinical signs of osteoarthritis in dogs. Tijdschrift voor Diergeneeskunde, 135(8): 278–282.
• Cabezas MÁ, Benito J, Ortega Á, Garcia-Pedraza E. Long-term supplementation with an undenatured type-II collagen (UC-II®) formulation in dogs with degenerative joint disease: Exploratory study. Open Vet J. 2022 Jan-Feb;12(1):91-98. doi: 10.5455/OVJ.2022.v12.i1.11. Epub 2022 Feb 5. PMID: 35342740; PMCID: PMC8956235..
• D'Altilio M, Peal A, Alvey M, Simms C, Curtsinger A, Gupta RC, Canerdy TD, Goad JT, Bagchi M, Bagchi D. Therapeutic Efficacy and Safety of Undenatured Type II Collagen Singly or in Combination with Glucosamine and Chondroitin in Arthritic Dogs. Toxicol Mech Methods. 2007;17(4):189-96. doi: 10.1080/15376510600910469. PMID: 20020968.
• Deparle LA, Gupta RC, Canerdy TD, Goad JT, D'Altilio M, Bagchi M, Bagchi D. Efficacy and safety of glycosylated undenatured type-II collagen (UC-II) in therapy of arthritic dogs. J Vet Pharmacol Ther. 2005 Aug;28(4):385-90. doi: 10.1111/j.1365-2885.2005.00668.x. PMID: 16050819.
• Dobenecker B, Böswald LF, Reese S, Steigmeier-Raith S, Trillig L, Oesser S, Schunck M, Meyer-Lindenberg A, Hugenberg J. The oral intake of specific Bioactive Collagen Peptides (BCP) improves gait and quality of life in canine osteoarthritis patients-A translational large animal model for a nutritional therapy option. PLoS One. 2024 Sep 19;19(9):e0308378. doi: 10.1371/journal.pone.0308378. PMID: 39298537; PMCID: PMC11412516.
• Eckert T, Jährling-Butkus M, Louton H, Burg-Roderfeld M, Zhang R, Zhang N, Hesse K, Petridis AK, Kožár T, Steinmeyer J, Schauer R, Engelhard P, Kozarova A, Hudson JW, Siebert HC. Efficacy of Chondroprotective Food Supplements Based on Collagen Hydrolysate and Compounds Isolated from Marine Organisms. Mar Drugs. 2021 Sep 26;19(10):542. doi: 10.3390/md19100542. PMID: 34677442; PMCID: PMC8541357.
• Gupta RC, Canerdy TD, Lindley J, Konemann M, Minniear J, Carroll BA, Hendrick C, Goad JT, Rohde K, Doss R, Bagchi M, Bagchi D. Comparative therapeutic efficacy and safety of type-II collagen (UC-II), glucosamine and chondroitin in arthritic dogs: pain evaluation by ground force plate. J Anim Physiol Anim Nutr (Berl). 2012 Oct;96(5):770-7. doi: 10.1111/j.1439-0396.2011.01166.x. Epub 2011 May 30. PMID: 21623931.
• Schunck, M., Louton, H. and Oesser, S. (2017) The Effectiveness of Specific Collagen Peptides on Osteoarthritis in Dogs-Impact on Metabolic Processes in Canine Chondrocytes. Open Journal of Animal Sciences, 7, 254-266. https://doi.org/10.4236/ojas.2017.73020
• Stabile M, Lacitignola L, Samarelli R, Fiorentino M, Crovace A, Staffieri F. Evaluation of clinical efficacy of undenatured type II collagen supplementation compared to cimicoxib and their association in dogs affected by natural occurring osteoarthritis. Res Vet Sci. 2022 Dec 10;151:27-35. doi: 10.1016/j.rvsc.2022.06.030. Epub 2022 Jul 10. PMID: 35853328.
• Varney JL, Fowler JW, Coon CN. Undenatured type II collagen mitigates inflammation and cartilage degeneration in healthy Labrador Retrievers during an exercise regimen. Transl Anim Sci. 2021 May 10;5(2):txab084. doi: 10.1093/tas/txab084. PMID: 34124592; PMCID: PMC8191485.
• Varney JL, Fowler JW, Coon CN. Impact of supplemented undenatured type II collagen on pain and mobility in healthy Labrador Retrievers during an exercise regimen. Transl Anim Sci. 2022 Aug 27;6(3):txac123. doi: 10.1093/tas/txac123. PMID: 36172458; PMCID: PMC9512092.
• Zapata, A.; Fernández-Parra, R. Management of Osteoarthritis and Joint Support Using Feed Supplements: A Scoping Review of Undenatured Type II Collagen and Boswellia serrata. Animals 2023, 13, 870. https://doi.org/10.3390/ani13050870

Ten artykuł został napisany przez zespół R&D Laboratorium Sensilia, eksperta w dziedzinie żywienia zwierząt.